De waarheidszoekster - Pauline Micheels

De waarheidszoekster is een door Pauline Micheels geschreven biografie van de publiciste Henriette Boas. Haar levensverhaal wordt in dit boek vlot en chronologisch verteld: haar jeugd als begaafd meisje in Amsterdam, de Tweede Wereldoorlog die ze in Londen beleeft, de jaren die ze in Israël doorbrengt, haar terugkeer naar Nederland, haar werkzaamheden als lerares klassieke talen en het schrijven van de vele ingezonden brieven inzake Israël en Jodendom die haar bekend maken bij het lezerspubliek.  

Over de rol die Henriette Boas speelde bij de ontmaskering van bekende misdadigers als Friedrich Weinreb en Pieter Menten biedt De waarheidszoekster niet veel nieuws: het meeste was mij wel bekend. Wat wel nieuw was voor mij is dat Henriette Boas, die ik vooral associeer met waarheidsvinding en rationaliteit, belangstelling had voor astrologie en grafologie. Helaas gaat Pauline Micheels niet erg diep in op dit aspect van Boas’ leven. 

Interessant is Boas’ typering van de Nederlandse gemeenschap die ze tijdens de oorlog in Londen aantreft. Ze neemt egoïsme, carrièredrang en antisemitisme waar. Heel wat hooggeplaatsten vallen van hun voetstuk. Het contact met de Engelsen verloopt beter dan met de Nederlanders: 

‘Engelschen zijn nu eenmaal erg onschuldig  en hebben geen idee hoe Hollanders kunnen zijn. Eigenlijk schaam ik me wel een beetje voor mijn eigen landgenoten.’

Het raadsel Joop van Tijn - Hans Vervoort

Het raadsel Joop van Tijn is een bundel vignetten van Hans Vervoort over de in 1997 overleden journalist. Vervoort  was van 1988 tot 1996 uitgever van Vrij Nederland, het weekblad waar Joop van Tijn samen met Rinus Ferdinandusse hoofdredacteur van was. De oplage van VN was toen al geruime tijd aan het dalen. Twee jaar voordat Vervoort aantrad, was de redactie daarom verkleind. Als uitgever had Vervoort weinig te maken met de redactionele strubbelingen van VN, al komen die in het boek wel af en toe ter sprake.

Het voordeel van de vignetvorm is dat Vervoort, die een vlotte verteltrant heeft, nooit naar een geforceerde ontknoping hoeft toe te werken. De vignetten hebben vaak een flitsend karakter, hetgeen versterkt wordt door het gedrag van de altijd in beweging zijnde ‘charmante chaoot’ Joop van Tijn die ‘nooit tevreden was totdat hij alle grenzen van het acceptabele had afgetast’. Dat zijn omgeving dit zo lang heeft geaccepteerd, mag met recht een raadsel worden genoemd. Een afspraak maken met Joop is moeilijk; hem aan een afspraak houden nog moeilijker. De gesprekken die hij voert met Vervoort worden vaak abrupt afgebroken. Begrijpelijk is dat wel, want Vervoort komt meestal nieuws brengen over dalende oplagen en krimpende budgetten. 

Het raadsel Joop van Tijn bevat helaas geen voorgeschiedenis. Zelf weet ik wel iets van de historie van Vrij Nederland, maar het zou fijn geweest zijn wanneer een en ander in historisch perspectief was geplaatst. Zo wist ik niet dat er ook in de jaren zeventig, toen VN een oplage van boven de honderdduizend had, al geldproblemen waren.

As in tas - Jelle Brandt Corstius

Hugo Brandt Corstius heb ik maar één keer ontmoet. Dat was bij een filmvertoning voor genodigden. Hij kwam pas binnen toen de film al begonnen was en probeerde in het halfduister een zitplaats te vinden. De chaotische manier waarop dit gebeurde veranderde de sfeer van de bijeenkomst totaal. Alle aanwezigen moeten gedacht hebben: hier gebeurt iets anders. Na afloop raakte ik met hem in gesprek en ging menige collega over de tong. Hierbij maakte hij zich meester van een fles rode wijn en riep hij: ‘Ik drink altijd rode wijn! Als ze in een restaurant aan mij vragen wat voor rode wijn ik wil drinken, zeg ik altijd: kan me niet schelen als het maar rood is!’ Anders dan de meeste andere genodigden was Hugo Brandt Corstius aan het eind van die bijeenkomst nog net zo energiek als aan het begin. Na afloop zag ik hem buiten een doorgezakte fiets bestijgen. Aan de bagagedrager hing iets wat ooit een fietstas moet zijn geweest. Hij moest behoorlijk kracht zetten om vooruit te komen en ik zag hem langzaam voorbij de donkere gracht manoeuvreren, uiteraard zonder verlichting. Enige jaren later nam de duisternis bezit van zijn geest. Hij overleed in 2014.

Nu heeft zoon Jelle Brandt Corstius een boek over zijn vader geschreven getiteld As in tas. Het is een verslag van de fietstocht naar Zuid-Frankrijk die hij maakte om de as van zijn vader uit te strooien in de Middellandse Zee. De reis verloopt niet altijd even comfortabel. Zo vermeldt Jelle bijvoorbeeld dat hij op zijn reis een fietsbroek draagt. Die broek zorgt er weliswaar voor dat hij geen last heeft van zadelpijn, maar ook dat zijn "lul gevoelloos" wordt. Hij plaatst wat hij over het Nederlandse landschap opmerkt in contrast met Frankrijk en Rusland, maar wat hij zegt had ik zonder fietstocht door Frankrijk en verblijf in Rusland ook wel kunnen bedenken. 

Ik ben As in tas gaan lezen omdat ik geïnteresseerd ben in de vraag in hoeverre het publieke imago van Hugo Brandt Corstius overeenkomt met hoe hij zich in het persoonlijke leven gedroeg. Ik krijg bij lezing niet de indruk dat er een groot verschil is geweest tussen zijn publieke en persoonlijke optreden. Jelle schrijft: